Son yıllarda elektrikli araçların ve taşınabilir elektronik cihazların artışıyla beraber lityum iyon pil atıkları önemli bir çevresel ve ekonomik sorun haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP) verilerine göre, dünya genelinde 2025 yılına kadar yaklaşık 900 bin ton lityum iyon pilin atık olarak ortaya çıkması beklenmektedir. Bu sayı, 2030 yılında 11 milyon tona ulaşma tahminleriyle daha da endişe verici bir hale gelmektedir. Lityum iyon pillerin oluşturduğu çevresel sorunlar, birçok ülke için acil bir çözüm gerektiren bir mesele olarak öne çıkmaktadır.
Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Kimya Metalurji Fakültesi’nden Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin Yaşa, kullanım ömrünü doldurmuş lityum iyon pillerden kobalt sülfür gibi önemli bileşenlerin geri kazanımını sağlayan yenilikçi bir yöntem geliştirmiştir. Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen bu yöntem, sadece atık yönetimi değil, aynı zamanda yeniden üretim odaklı bir çözüm sunmaktadır. Kullanılmış pillerden elde edilen katot malzemeleri, kimyasal işlemlerle geri kazanılarak enerji depolama sistemleri ve sensör teknolojileri gibi geniş bir alanda kullanılabilmektedir.
Araştırmacılar, geliştirdikleri bu yöntemle çevresel atık yükünü azaltmayı ve sanayi için değerli hammaddeler üretmeyi hedeflemektedir. Bu yeni yaklaşım, geri dönüşüm süreçlerini sadece maliyet kalemi olmaktan çıkarıp, aynı zamanda ekonomik bir fırsata dönüştürmektedir. Prof. Dr. Gençten, “Her yıl yaklaşık 1 milyon ton civarında lityum iyon pil atığı ortaya çıkıyor” diyerek sorunun boyutunu ortaya koymaktadır.
Gençten, lityum pillerin geri dönüşümünün henüz tam anlamıyla yaygınlaşmadığını belirterek, “Kurşun, büyük oranda tekrar döngüye kazandırılabiliyor; ancak lityum sistemlerinde bu durum henüz tam olarak sağlanamadı” ifadelerini kullanmıştır. Yaklaşık 5-6 yıl önce lityum pil atık miktarının artmasıyla, bu pillerdeki aktif malzemelerin geri dönüştürülmesi gerektiği fikri üzerine çalışmalar başlatılmıştır. İlk olarak lityum kobalt oksit esaslı piller üzerinde çalışan ekip, daha sonra farklı lityum bazlı pil kimyalarına yönelerek, bileşenlerin yeniden kullanılabilir hale getirilip getirilemeyeceğini araştırmıştır.
Atık pillerin içerdiği malzemelerin yüksek saflık oranına sahip olduğunu vurgulayan Gençten, “Atık pil, normal bir madenden elde edilen metallere göre daha az safsızlık içeriyor. Bu nedenle bu metallerin geri dönüştürülmesi, ülke ekonomisine önemli bir katkı sağlar” diye eklemiştir. Ayrıca, atık pillerin depolanmasının hem güvenlik hem de çevre açısından büyük riskler barındırdığını vurgulayan Gençten, geri dönüşüm sayesinde ham maddenin ülke içinde kalmasını sağlayacaklarını ifade etmiştir. Doç. Dr. Burak Birol ise, doğadan elde edilen metallerin ve malzemelerin kullanımıyla ilgili bilgi vererek, bu kaynakların sürdürülebilir bir şekilde değerlendirilmesinin önemine dikkat çekmiştir.